Redactor
Бүгінгі таңда интернет, әлеуметтік желілер мен мессенджерлер біздің өміріміздің ажырамас бөлігіне айналды. Бірақ виртуалды әлем тек ақпарат пен ойын-сауық алаңы ғана емес, ол — әрбір пайдаланушыдан жоғары жауапкершілік пен ерекше мәдениетті талап ететін үлкен әлеуметтік кеңістік. Цифрлық ортадағы мінез-құлық мәдениеті (немесе нетикет) — бұл жай ғана желідегі әдептілік емес, бұл адамның жеке қауіпсіздігін, беделін және құқықтық қорғалуын қамтамасыз ететін маңызды құндылық. Өкінішке орай, көптеген жастар экранның артындағы жасырындылықты сезініп, интернеттегі іс-әрекеттері үшін ешқандай жауапкершілік туындамайды деп қателеседі. Шын мәнінде, цифрлық кеңістікте қалдырылған әрбір сөз, пікір, тіпті лайк пен репосттың да нақты құқықтық салдары бар екенін түсіну — заманауи жастардың басты міндеті.
Желідегі мәдениет ең алдымен басқа адамдардың құқықтары мен жеке шекараларын құрметтеуден басталады. Бүгінгі цифрлық қоғамда кибербуллинг (интернеттегі қудалау), хейтинг (жеккөрушілік тудыру) және троллинг сияқты жағымсыз құбылыстар жиі кездеседі. Жастар арасында біреуді желіде мазақтау немесе жалған ақпарат тарту жай ғана әзіл сияқты көрінуі мүмкін, бірақ заң тұрғысынан бұл — ар-намыс пен қадір-қасиетке нұқсан келтіру болып табылады және әкімшілік, тіпті қылмыстық жауапкершілікке әкеп соғады. Сондықтан цифрлық ортада «Заң мен Тәртіп» қағидатын сақтау өте маңызды. Шнайы өмірде айта алмайтын сөзіңді желіде де жазбау, өзгелердің жеке өміріне қол сұқпау және кез келген ақпаратты бөліспес бұрын оның анық-қанығын тексеру (медиасауаттылық) — цифрлық мәдениеттің алтын ережелері.
Сонымен қатар, цифрлық мінез-құлық мәдениеті адамның жеке киберқауіпсіздігімен де тығыз байланысты. Желіде өз мәліметтерін (ЖСН, банктік карта нөмірлері, парольдер, құжат фотолары) бейберекет бөлісу немесе күмәнді сілтемелерге өту — алаяқтардың құрбаны болудың төте жолы. Бүгінгі жастар өздерінің цифрлық ізін (digital footprint) басқаруды үйренуі тиіс, өйткені интернетке жүктелген кез келген фото немесе жазба ешқашан толық өшпейді. Болашақта беделді жұмысқа орналасу, гранттарға ие болу немесе үлкен жобаларға қатысу кезінде жұмыс берушілер мен ірі компаниялар ең алдымен үміткердің әлеуметтік желілердегі мінез-құлқы мен цифрлық мәдениетіне талдау жасайтыны жасырын емес. Осылайша, интернеттегі әдептілік пен сауаттылық сіздің болашақ карьераңыз бен беделіңіздің іргетасын қалайды.
Цифрлық ортада мәдениетті қалыптастыру — бұл заманауи құқықтық мемлекет пен саналы қоғам құрудың басты шарты. Жастар интернетті тек тұтыну құралы емес, өзін-өзі дамыту, білім алу және жасампаздық алаңы ретінде пайдалануы қажет. Біз желіде тек сапалы, пайдалы контент жасап, өзара сыйластықты ту еткенде ғана қауіпсіз әрі дамыған цифрлық экожүйені қалыптастыра аламыз. Есіңізде болсын, интернеттегі мәдениетіңіз — бұл сіздің шынайы өмірдегі тәрбиеңіз бен құқықтық сауаттылығыңыздың айнасы, ал заң мен тәртіп ережелері виртуалды әлемде де толық күшінде болады.
