Redactor
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 2026 жылғы 28 қазанда Қазақстан халқына арнаған «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Жолдауында ел экономикасын қаржыландыру жүйесін жетілдіру, кәсіпкерлікті қолдау және инвестициялық белсенділікті арттыру мәселелеріне ерекше тоқталды.
Президент экономиканың тұрақты дамуы үшін қаржы ресурстарын тиімді пайдаланып, оларды нақты секторды дамытуға бағыттау қажеттігін атап өтті. Осы орайда екінші деңгейлі банктердің бизнеске ұзақ мерзімді инвестициялық несие беру ісіне белсенді қатысуы маңызды міндеттердің бірі ретінде айқындалды.
«Банктер бизнесті инвестициялық кредиттеуге барынша атсалысуға тиіс. Бұл – олардың негізгі миссиясы», – деді Мемлекет басшысы.
Президенттің айтуынша, қазіргі уақытта Қазақстанның қаржы жүйесі салыстырмалы түрде тұрақты. Банк активтері 75 триллион теңгеден, ал депозиттер көлемі рекордтық 52 триллион теңгеден асқан. Жинақталған қаражаттың 78 пайызы ұлттық валютада сақтаулы. Бұл қаржы жүйесіндегі ресурстарды ел экономикасының дамуына тиімді бағыттауға мүмкіндік бар екенін көрсетеді.
Мемлекет басшысы ендігі кезекте осы қаржы ресурстарын экономиканың нақты секторын дамытуға жұмсау маңызды екенін жеткізді. Өйткені елімізге қажетті ұзақ мерзімді қаржыландыру көлемі мемлекеттік бюджет пен даму институттарының мүмкіндіктерінен асып түседі. Сондықтан бұл бағытта банктердің, даму институттарының және халықаралық қаржы ұйымдарының өзара үйлесімді жұмысы қажет.
Ұзақ мерзімді қаржыландыру – бизнестің жаңа мүмкіндіктері
Инвестициялық несиелеудің негізгі мақсаты – кәсіпорындардың өндірістік қуатын арттыруға, жаңа жобаларды іске қосуға және технологиялық жаңғыртуға жағдай жасау. Мұндай қаржыландыру кәсіпкерлерге қысқа мерзімді айналым қаражатын толықтырумен шектелмей, ұзақ мерзімді даму жоспарларын жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Әсіресе өңдеу өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы, энергетика, көлік-логистика және инфрақұрылым салалары үшін қолжетімді әрі ұзақ мерзімді несие көздерінің маңызы зор. Өйткені ірі инвестициялық жобаларды іске асыру белгілі бір уақытты, қомақты қаржыны және тұрақты қаржылық қолдауды талап етеді.
Мәселен, өндіріс орындарын жаңғырту, заманауи жабдықтар сатып алу, жаңа технологияларды енгізу, ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу және логистикалық инфрақұрылымды дамыту секілді бастамалар экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыруға ықпал етеді. Нәтижесінде жаңа жұмыс орындары ашылып, отандық өнім көлемі ұлғайып, кәсіпорындардың экспорттық әлеуеті күшейеді.
Осы тұрғыда банктердің инвестициялық жобаларды қаржыландыруға белсенді қатысуы кәсіпкерлік ортаның дамуына тың серпін бере алады. Сонымен бірге несие беру талаптарының ашықтығы, қаржыландырудың қолжетімділігі және инвестициялық жобалардың тиімділігін бағалау тетіктері де маңызды.
Қаржы жүйесіндегі жаңа тетіктер мен капитал нарығының әлеуеті
Мемлекет басшысы банктердің инвестициялық несиелеуге белсенді араласуы үшін тиісті реттеушілік жағдай қалыптастыру қажеттігін атап өтті. Атап айтқанда, банк жүйесінде пайдаланылмай жатқан бос өтімді қаражатты экономикалық айналымға тиімді тарту жолдарын қарастыру міндеті қойылды.
Сонымен қатар Президент экономиканың негізгі салаларын ұзақ мерзімді несиелеудің жаңа тетіктерін іске қосуды ұсынды. Бұл үдеріске екінші деңгейлі банктермен қатар, даму институттары, халықаралық қаржы ұйымдары және басқа да қаржы көздері тартылуы тиіс.
Капитал нарығының мүмкіндіктерін кеңейту де маңызды бағыттардың бірі болып саналады. Мемлекет басшысы жеке кәсіпорындарды биржалық құралдарды белсенді пайдалануға ынталандыру қажеттігін айтты. Бұл бизнес субъектілеріне қосымша инвестиция тартуға, қаржыландыру көздерін әртараптандыруға және қаржы нарығындағы бәсекелестікті арттыруға мүмкіндік береді.
Осы мақсатта әзірленіп жатқан Капитал нарығы туралы заңда қосымша қаржы тарту мен инвестициялық тәртіпті күшейтуге бағытталған нақты тетіктер қарастырылуы қажет.
Бұдан бөлек, Қазақстан қор биржасы, «Астана» халықаралық қаржы орталығы және Alatau City арасындағы әріптестікті нығайтып, ұлттық бірыңғай қаржы экожүйесін қалыптастыру міндеті де өзекті болып отыр.
Инвестициялық белсенділік – өңірлердің экономикалық дамуына негіз
Банктердің бизнесті инвестициялық тұрғыдан қаржыландыруы тек ірі қалалардағы кәсіпорындар үшін ғана емес, өңірлердегі шағын және орта бизнес субъектілері үшін де маңызды. Қолжетімді қаржы көздерінің көбеюі жергілікті өндірістердің дамуына, ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының жаңғыруына және жаңа жұмыс орындарының ашылуына ықпал етеді.
Әсіресе Түркістан облысы секілді аграрлық және кәсіпкерлік әлеуеті жоғары өңірлер үшін ұзақ мерзімді инвестициялық қаржыландырудың маңызы ерекше. Ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу, өндірістік кәсіпорындар ашу, заманауи технологияларды енгізу және логистикалық мүмкіндіктерді кеңейту жергілікті экономиканың өсуіне жол ашады.
Бұл ретте кәсіпкерлерге қаржыландыру ұсынумен қатар, олардың инвестициялық жобаларын сапалы дайындауына, нарыққа шығуына және өндірістік әлеуетін арттыруына қолдау көрсету маңызды.
Жалпы, Мемлекет басшысы көтерген бастамалар Қазақстанның қаржы жүйесін нақты экономикалық міндеттерді шешуге бағыттауды көздейді. Банктердің негізгі рөлдерінің бірі – қаржы ресурстарын тиімді айналымға енгізіп, кәсіпкерлік пен өндірістің дамуына жағдай жасау.
Инвестициялық несиелеудің кеңеюі, ұзақ мерзімді қаржыландыру тетіктерінің қалыптасуы және капитал нарығының дамуы ел экономикасының тұрақтылығын нығайтуға мүмкіндік береді. Ең бастысы, мұндай шаралардың нақты нәтижесі жаңа өндіріс орындарының ашылуынан, жұмыс орындарының көбеюінен, отандық кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігінің артуынан және халықтың әл-ауқатының жақсаруынан көрінуі тиіс.
